أحمد أمين (مترجم:سيد غلامرضا سعيدى)
67
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى)
نايل گرديده است و لكن بدبختانه احساس مىكنم كه اكثر افراد ملّت ، عقب افتاده و ناداناند و براى اينگونه درسهايى كه شما بر آنها القا مىكنيد و مردم به هيجان مىآيند ، صلاحيت ندارند ، بلكه خود و كشور را با خطر هلاكت و نابودى روبرو مىسازند » ! سيّد جمالالدين در پاسخ خديو گفت : « آقاى امير ! اجازه خواهند داد با آزادى و اخلاص بگويم : ملّت مصر مانند ساير ملّتهاست و در ميان هر ملّتى افراد عقب افتاده و نادان وجود دارند ، ولى اينطور نيست كه ملّت از وجود افراد عالم و عاقل نيز بىبهره باشد . مىخواهم بگويم به هر نظرى كه شما ملّت مصر را ببينيد ، ملّت نيز به همان نظر به شما خواهند نگريست و اگر نصيحت مرا بپذيريد و از طريق شورا - هر چه زودتر مردم را در امور كشور دخالت دهيد تا مجلس قوانين وضع كند و اجراى آن به نام شما باشد ، براى بقا و دوام حكومت خود شما ثابتتر و پايدارتر خواهد بود » . سيّد سپس از مجلس « خديو » خارج شد و در اين زمينه به سخنرانى پرداخت و به شاگردان و اعوان و انصارش تأكيد مىكرد كه با كمال قدرت و حماسه سرايى ، راجع به اين مسائل مقاله بنويسند . در آغاز امر ديديم كه سيّد مىگفت : مادامى كه مصرىها دچار چنين وضعى هستند و شجاعت كافى ندارند و بيدار نيستند ، تشكيل مجلس بىفايده است ، ولى در اين روزهاى اخير مىبينيم كه براى ايجاد حكومت ملى و تشكيل مجلس ، اصرار و همه را تشويق مىكند ، شايد علت اين نظر بدان جهت بود كه مىديد از طرفى استبداد حكام فزونى گرفته و از طرف ديگر ، در ظرف هشت سال ، مردم پخته شده و رشد پيدا كردهاند و بدين جهت از رأى اول عدول